IPARD III – LEADER Rehberi
Yerel Kalkınma Stratejisi (YKS) Hazırlama: Kırsalın Geleceğini Yerelden Tasarlamak
LEADER Rehberleri
Ortalama okuma süresi: 9 dakika
6 tematik öncelik, revizyon kuralları ve YUP farkı içerir
Yerel Kalkınma Stratejisi (YKS), bir Yerel Eylem Grubu (YEG) tarafından hazırlanan, yerel ihtiyaç ve kaynakları
esas alarak sürdürülebilir ve kapsayıcı bir yerel kalkınmayı amaçlayan mikro ölçekli bir kalkınma
programıdır. SWOT (GZFT) analizine dayalı olarak oluşturulan bu belge, belirli bir coğrafi alanın
kalkınma yol haritasını çizer.
LEADER yaklaşımının özü olan "tabandan tavana" ilkesi gereği, stratejinin hazırlanmasından uygulanmasına kadar
tüm kararlar yerel ortaklık (YEG) tarafından alınır. YKS, YEG'in TKDK ile imzalayacağı sözleşmenin temel
belgesi olup 2025–2030 dönemini kapsayan altı yıllık bir yol haritası niteliği taşır.
6 Tema
IPARD tarafından belirlenen tematik öncelik sayısı
2 Zorunlu
Her YKS'de mutlaka yer alması gereken tema sayısı
2 Revizyon
Eylem Planı için 2025–2030 döneminde azami revizyon hakkı
30 Gün
Sözleşme sonrası YUP sunma süresi
Önemli not: YKS, stratejinin ana vizyonu ve öncelikli temalarında değişiklik
yapılamayan bir belgedir. Eylem Planı ise değişen yerel ihtiyaçlara göre uygulama süresi boyunca
en fazla iki kez revize edilebilir. Bu ayrımı baştan iyi anlamak kritik önem taşır.
Yerel Kalkınma Stratejisi (YKS) Nedir?
YKS, bir bölgenin mevcut durumunu analiz eden, güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyan ve geleceğe dönük
kalkınma hedeflerini somut faaliyetlerle eşleştiren kapsamlı bir strateji belgesidir. Salt bir proje listesi
olmaktan öte, bölgenin kalkınma vizyonunu, tematik önceliklerini ve uygulama planını bir
arada sunan bütüncül bir çerçevedir.
Stratejik Alan ve Nüfus Kriterleri
YKS'nin uygulanacağı alanın belirli sınırları ve nüfus kriterlerini karşılaması zorunludur. Bu kriterler,
stratejinin gerçek anlamda kırsal niteliğini ve yerel özgünlüğünü güvence altına alır.
-
✓
Nüfus Sınırları: YKS bölgesinin toplam nüfusu
10.000 ile 150.000 kişi arasında olmalıdır.
-
✓
Yerleşim Yeri Kısıtı: Strateji kapsamındaki herhangi bir yerleşim yerinin
(ilçe merkezi vb.) nüfusu 25.000'i aşamaz.
-
✓
Coğrafi Bütünlük: Uygulama alanı; idari, coğrafi, ekonomik ve kültürel olarak
homojen bir bütünlük arz etmeli ve yerleşim yerleri birbirine sınır komşusu olmalıdır.
-
✓
Teklik İlkesi: Aynı alan birden fazla YEG'e ait olamaz;
"tek ortaklık, tek strateji ve tek alan" prensibi esastır.
YKS'nin 6 Tematik Önceliği
Bir YKS bünyesinde gerçekleştirilecek tüm faaliyetler, IPARD programı tarafından belirlenen altı tematik
öncelikten biri veya daha fazlasıyla bağlantılı olmak zorundadır. Bu temalardan ikisi zorunludur;
diğerleri bölgenin önceliklerine göre seçilebilir.
Kırsal ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi, yerel el sanatları ve kaliteli ürünlerin
geliştirilmesi. Yerelden üreterek yerel pazarlarda veya doğrudan tüketiciye satış modelleri.
Yerel, doğal ve kültürel kaynakların kullanımına dayalı turizm ürünlerinin geliştirilmesi.
Doğa yürüyüşü, agro-turizm ve kültürel miras rotaları bu tema altında değerlendirilebilir.
Topluluğun kültürel ve sosyal yaşamının canlandırılması; yerel örgütlerin, STK'ların ve
kadın gruplarının desteklenmesi. Her YKS'de bu temadan en az bir faaliyet yer almalıdır.
Köylerde ortak kullanım alanlarının modernize edilmesi ve iyileştirilmesi. Meydan düzenlemesi,
parklar, topluluk merkezleri gibi fiziksel altyapı projeleri bu tema kapsamında değerlendirilebilir.
Alandaki çevre standartlarının yükseltilmesi ve yenilenebilir enerji kullanımının teşvik
edilmesi. Atık yönetimi, güneş enerjisi sistemleri ve çevre eğitimleri örnek gösterilebilir.
Örnek uygulamaların paylaşımı, ağ oluşturma (networking) ve yeni kalkınma yaklaşımlarının
öğrenilmesi. Ulusal ve uluslararası seminerler, çalışma ziyaretleri bu tema altında planlanabilir.
Zorunlu Temalar Altında Planlanabilecek Faaliyetler
YKS hazırlığında Tema 3 ve Tema 6 altında faaliyet planlanması zorunludur. Bu temalara ilişkin
örnek faaliyetler aşağıda verilmiştir.
👪 Tema 3: Sosyal ve Kültürel Yaşamın Canlandırılması
Bu tema, kırsal alandaki sosyal sermayeyi güçlendirmeyi ve toplumsal katılımı artırmayı hedefler.
★
Gençlik
Gençlere Yönelik Kişisel Gelişim Destekleri
Gençlerin kariyer planlaması süreçlerinde kendilerini tanımaları ve hedeflerini belirlemeleri
için kişisel gelişim eğitimleri düzenlenebilir.
★
Kadın
Kadın Girişimciliği ve Kooperatif Desteği
Kadın kooperatiflerine üretim atölyeleri kurulması veya minyatür halı dokuma tezgahı
gibi ekipman destekleri sağlanabilir.
★
Kültür
Sportif ve Kültürel Faaliyetler
Yerel spor kulüplerine malzeme ve ekipman desteği (spor kıyafetleri, koruyucular vb.),
köy festivalleri ve yarışmalar düzenlenmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.
★
Topluluk
Topluluk Alanlarının İyileştirilmesi
Topluluk binalarının küçük ölçekli yenilenmesi veya topluluk odaları için
mobilya ve teçhizat alımı yapılabilir.
🌐 Tema 6: YEG Ağı ve İşbirliği
Bu tema, YEG'lerin diğer bölgeler ve kurumlarla etkileşim kurarak tecrübe paylaşmasını sağlar.
★
Ağ
Bilgi Paylaşımı ve Networking
Ulusal ve uluslararası seminerlere, çalıştaylara ve çalışma ziyaretlerine
katılım sağlanarak kırsal kalkınmada yeni yaklaşımlar öğrenilebilir.
★
Tanıtım
IPARD Programının Yaygınlaştırılması
Yerel halka IPARD destekleri hakkında bilgi verilmesi, animasyon ve tanıtım
faaliyetlerinin düzenlenmesi planlanabilir.
★
Ulusal Ağ
Ulusal Kırsal Kalkınma Ağı Etkinlikleri
Ulusal düzeydeki ağ etkinliklerine ve AB ağ faaliyetlerine YEG üyeleri
ve personelinin katılımı teşvik edilebilir.
Hazırlık Süreci: Katılımcı Planlama
Başarılı bir YKS, ancak yerel paydaşların aktif katılımıyla hazırlanabilir. Hazırlık süreci birbirine
bağlı üç temel adımdan oluşur:
1
Analiz
SWOT ve PEST(EL) Analizleri
Bölgenin mevcut durumunu, kaynaklarını ve zorluklarını anlamak için
SWOT (GZFT) ve PEST(EL) analizleri yapılır.
Bu çalışmalar stratejinin veri tabanını oluşturur.
2
Katılım
Paydaş Katılımı ve Yerel İhtiyaç Tespiti
Odak grup toplantıları, anketler, paydaş görüşmeleri ve danışma toplantıları düzenlenerek
yerel halkın gerçek ihtiyaçları ve öncelikleri belirlenir.
3
Planlama
Eylem Planı ve Finansal Plan
Strateji kapsamında 2025–2030 yıllarını kapsayacak şekilde yapılacak
faaliyetleri içeren bir Eylem Planı ve bütçesini gösteren bir Finansal Plan hazırlanır.
Başvuru ve Uygulama Süreci
YEG'ler hazırladıkları YKS ve başvuru paketlerini TKDK İl Koordinatörlüklerine veya İrtibat
Ofislerine teslim ederler. Onay ve uygulama süreci şu adımları izler:
| Adım |
Süreç |
Açıklama |
| 1 |
YKS Başvurusu |
YEG, hazırladığı YKS ve başvuru paketini TKDK İl Koordinatörlüğüne teslim eder. |
| 2 |
Değerlendirme ve Onay |
Strateji, Yönetim Otoritesi (YO) tarafından belirlenen kriterlere göre puanlanır ve onaylanır. |
| 3 |
YKS Uygulama Sözleşmesi |
Stratejisi onaylanan YEG ile TKDK arasında resmi sözleşme imzalanır. |
| 4 |
YUP Sunumu (30 gün içinde) |
Sözleşmenin imzalanmasından sonraki 30 gün içinde Yıllık Uygulama Planı (YUP) sunularak faaliyetlere başlanır. |
YKS Eylem Planı Revizyon Süreci
YKS, 2025–2030 dönemini kapsayan altı yıllık bir belgedir. Ancak zamanla değişen yerel ihtiyaçlar,
eylem planında güncellemeler yapılmasını gerektirebilir. Bu süreç belirli kural ve sınırlarla yönetilir.
2
Revizyon Hakkı
Eylem Planında Azami 2 Revizyon
YKS Eylem Planı, uygulama süresi boyunca (2025–2030) en fazla iki kez
revize edilebilir. Revizyonlar sadece vizyon ve faaliyetlere yönelik olarak gerçekleştirilebilir.
🚫
Değiştirilemez
Kesinlikle Değiştirilemeyecek Unsurlar
Stratejinin özünü oluşturan şu hususlarda herhangi bir değişiklik talep edilemez:
Öncelikli Temalar, stratejinin ana metni ve yerleşim yerleri listesi,
uygulama alanının sınırları ve nüfus yapısı.
Eylem Planı Revizyonu ile YUP Değişikliği Arasındaki Fark
Eylem Planı revizyonunu, her yıl hazırlanan Yıllık Uygulama Planı (YUP) değişiklikleriyle karıştırmamak
gerekir. İkisi farklı kapsam ve esneklik sunar:
- 6 yıllık genel çerçeveyi kapsar
- Uygulama süresi boyunca en fazla 2 kez yapılabilir
- Stratejik düzeyde kapsamlı bir güncellemedir
- YO/TKDK onayı zorunludur
- Ana metin, temalar ve sınırlar değiştirilemez
- O yılın operasyonel detaylarını kapsar
- Yılda 4 kez "Küçük Değişiklik" hakkı
- Yılda 1 kez "Büyük Değişiklik" hakkı
- Daha fazla esneklik sunar
- Yer, paydaş, bütçe kodu değiştirilebilir
✅ Pratik kural: Bir faaliyetin yerini veya bütçe kodunu güncellemek istiyorsanız
YUP değişikliği yeterlidir. Stratejik öncelikleri veya faaliyet türlerini köklü biçimde yeniden
şekillendirmeniz gerekiyorsa Eylem Planı revizyonu gerekir. İkisinin de TKDK onayına tabi olduğunu
unutmayın.
Sık Sorulan Sorular
YKS'de kaç tematik öncelik seçmek zorundayız?
Tema 3 (Sosyal ve Kültürel Yaşam) ve Tema 6 (YEG Ağı ve İşbirliği) zorunludur.
Diğer dört temadan ise bölgenin önceliklerine göre bir veya daha fazlası seçilebilir. Tüm altı temayı
seçmek zorunlu değildir, ancak zorunlu iki tema mutlaka yer almalıdır.
Eylem Planı 2 kez revize edildikten sonra değişiklik yapılamaz mı?
Evet. 2025–2030 uygulama dönemi boyunca Eylem Planı en fazla iki kez revize
edilebilir. Bu hakkın tüketilmesinden sonra plan üzerinde stratejik değişiklik yapılamaz. Bu nedenle
revizyon haklarının dikkatli ve zamanında kullanılması önemlidir.
YKS'nin vizyonu neden değiştirilemez?
LEADER ilkesi gereği YKS, başvuru aşamasında yerel topluluk tarafından
katılımcı bir süreçle hazırlanır ve TKDK tarafından o vizyona göre onaylanır. Vizyonun değiştirilmesi,
temelde yeni bir strateji hazırlamak anlamına gelir. Bu nedenle ana metin, temalar ve alan sınırları
değiştirilemez unsurlar olarak korunur.
YKS hazırlık sürecinde dışarıdan danışmanlık alınabilir mi?
Evet, teknik destek ve danışmanlık alınabilir. Ancak stratejinin özünün —
katılım toplantıları, paydaş analizi ve öncelik belirleme süreçleri dahil — yerel ortaklık tarafından
şekillendirilmesi esastır. TKDK, stratejinin gerçek bir yerel sahiplenmeyi yansıtıp yansıtmadığını
değerlendirmektedir.
Sonuç
Yerel Kalkınma Stratejisi, LEADER'ın salt bir proje belgesi olmaktan çıkıp gerçek bir yerel
kalkınma kültürüne dönüşmesinin temel aracıdır. Doğru hazırlanan bir YKS; bölgenin güçlü yanlarını
ortaya çıkaran, zayıf noktalarını gideren ve geleceğe yönelik sürdürülebilir hedefler koyan bütüncül bir
plan sunar.
Strateji hazırlık sürecinde en değerli yatırım katılımcı planlama sürecine yapılacak olan
yatırımdır. Yerel halkın sürece dahil edilmesi, stratejinin hem kalitesini hem de uygulama sürecindeki
sahiplenmeyi doğrudan etkiler.
-
!
Çağrı rehberi esas alınmalıdır: Bu sayfa YKS hazırlık sürecinin
genel çerçevesini sunar; bağlayıcı koşullar ve güncel uygulama detayları için TKDK tarafından
yayımlanan resmi başvuru çağrı rehberleri incelenmelidir.
-
!
Zorunlu temalar atlanamaz: Tema 3 ve Tema 6 altında faaliyet
planlanması yasal zorunluluktur. Başvuru paketini hazırlamadan önce her iki tema için somut
faaliyet önerileri geliştirilmelidir.
-
!
Revizyon haklarını israf etmeyin: 6 yıllık dönemde yalnızca
iki Eylem Planı revizyon hakkınız vardır. Bu hakları acil ve gerçekten stratejik değişiklikler
için saklayın; rutin operasyonel güncellemeler için YUP değişikliği yeterlidir.
📋
Yıllık Uygulama Planı (YUP) İşlemleri
YUP hazırlama, sunma, küçük ve büyük değişiklik süreçleri hakkında adım adım rehbere ulaşın.
YUP İşlemleri Rehberi →
👤
YEG Personel Yönetimi
İşe alım süreçleri, müdür ve uzman nitelikleri ile personel istihdam kurallarını öğrenin.
Personel Yönetimi Rehberi →
ⓘ Bilgi Notu: Bu içerik, IPARD III LEADER yaklaşımı kapsamında Yerel Kalkınma
Stratejisi hazırlık sürecini daha anlaşılır hâle getirmek amacıyla hazırlanmıştır. Güncel mevzuat,
bağlayıcı başvuru şartları ve resmi dökümanlar için TKDK resmi duyurularını takip ediniz.